ปั๊มสุญญากาศเป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในหลายอุตสาหกรรม ไม่ว่าจะเป็นโรงงานผลิตอาหาร งานบรรจุภัณฑ์ ห้องทดลอง หรือเครื่องจักรที่ต้องใช้แรงดูด แต่รู้หรือไม่ว่าอุปกรณ์ชนิดนี้มีหลายประเภท และแต่ละแบบก็มีหลักการทำงานต่างกัน
บางรุ่นเหมาะกับงานที่ต้องการระดับสุญญากาศลึก บางรุ่นทำงานโดยไม่ใช้น้ำมันภายในห้องปั๊ม ขณะที่บางประเภทสามารถนำไปใช้กับระบบที่มีก๊าซชื้นหรือไอระเหยได้ การเลือกใช้งานจึงต้องดูมากกว่าแค่ขนาดหรือกำลังมอเตอร์
บทความนี้จะพาไปรู้จัก ปั๊มสุญญากาศ 7 ประเภท พร้อมอธิบายหลักการทำงาน จุดเด่น และตัวอย่างการใช้งาน เพื่อช่วยให้เลือกอุปกรณ์ได้เหมาะกับความต้องการมากขึ้น
ปั๊มสุญญากาศคืออะไร?
ปั๊มสุญญากาศ (Vacuum Pump) คืออุปกรณ์ที่ใช้ดูดอากาศหรือก๊าซออกจากพื้นที่ปิด ทำให้ความดันภายในต่ำกว่าความดันบรรยากาศ โดยไม่จำเป็นต้องดูดอากาศออกจนหมดก็สามารถนำสภาวะที่เกิดขึ้นไปใช้ประโยชน์ได้
ตัวอย่างที่พบได้ เช่น เครื่องซีลบรรจุภัณฑ์ ระบบจับยึดชิ้นงานด้วยแรงดูด เครื่องมือในห้องทดลอง รวมถึงกระบวนการผลิตที่ต้องควบคุมความดัน
อย่างไรก็ตาม งานแต่ละประเภทต้องการระดับสุญญากาศและอัตราการดูดต่างกัน จึงควรทำความเข้าใจลักษณะของปั๊มแต่ละแบบก่อนตัดสินใจเลือกซื้อ
ปั๊มสุญญากาศมีกี่ประเภท?
ปั๊มสุญญากาศมีหลายประเภท โดยกลุ่มที่พบในงานอุตสาหกรรมและมีอยู่ในหมวดสินค้าของ Vacuum and Blower แบ่งได้เป็น 7 ประเภท ดังนี้
1. ไดอะแฟรม (Diaphragm Vacuum Pump)

Diaphragm เป็นปั๊มชนิดไม่ใช้น้ำมันภายในห้องสูบ ทำงานด้วยการขยับขึ้นลงของแผ่นไดอะแฟรม เพื่อเปลี่ยนปริมาตรภายในห้องปั๊ม ทำให้อากาศถูกดูดเข้าและระบายออกผ่านวาล์ว
จุดเด่น คือช่วยลดความเสี่ยงจากน้ำมันปนเปื้อนในกระบวนการทำงาน จึงเหมาะกับงานห้องทดลอง เครื่องมือวิเคราะห์ และระบบดูดอากาศขนาดเล็กถึงขนาดกลาง โดยต้องเลือกอัตราการดูดและระดับสุญญากาศให้เหมาะกับงาน
ตัวอย่างการใช้งาน
- งานกรองสุญญากาศในห้องทดลอง
- เครื่องมือวิเคราะห์และอุปกรณ์ห้องแล็บ
- ระบบดูดอากาศขนาดเล็ก
- งานที่ต้องการลดความเสี่ยงจากน้ำมันปนเปื้อน
2. ลิควิดริง (Liquid Ring Vacuum Pump)

ลิควิดริง (Liquid Ring Vacuum Pump) ใช้น้ำหรือของเหลวสร้างวงแหวนภายในตัวปั๊ม โดยอาศัยแรงเหวี่ยงจากการหมุนของใบพัด ทำให้เกิดช่องว่างสำหรับดูดและอัดอากาศออกจากระบบจนเกิดสภาวะสุญญากาศ
จุดเด่น คือสามารถรองรับก๊าซที่มีความชื้นหรือไอระเหยได้ในเงื่อนไขที่เหมาะสม และใช้กับงานต่อเนื่องได้ตามข้อกำหนดของรุ่น เช่น โรงงานเคมี อาหารและเครื่องดื่ม โรงงานกระดาษ และกระบวนการผลิตยา
ตัวอย่างการใช้งาน
- อุตสาหกรรมเคมี
- กระบวนการกลั่น
- ระบบที่มีก๊าซชื้นหรือไอระเหย
- กระบวนการผลิตที่ต้องใช้สุญญากาศต่อเนื่อง
3. โรตารี่เวน (Rotary Vane Vacuum Pump)

Rotary Vane เป็นปั๊มสุญญากาศที่ใช้โรเตอร์หมุนร่วมกับใบพัดเลื่อนภายในตัวเรือน เพื่อดูดและอัดอากาศออกจากระบบ
ปั๊มประเภทนี้มีทั้งแบบใช้น้ำมันและแบบไม่ใช้น้ำมันในห้องปั๊ม โดยแต่ละแบบมีความสามารถในการสร้างสุญญากาศและข้อกำหนดในการบำรุงรักษาที่แตกต่างกัน
สำหรับรุ่นที่ใช้น้ำมัน น้ำมันจะช่วยหล่อลื่น ระบายความร้อน และซีลช่องว่างภายในปั๊ม จึงต้องตรวจสอบและเปลี่ยนน้ำมันตามระยะเวลาที่ผู้ผลิตกำหนด
จุดเด่น คือมีตัวเลือกทั้งแบบใช้น้ำมันและไม่ใช้น้ำมัน เหมาะกับงานที่ต้องการระดับสุญญากาศแตกต่างกัน โดยต้องเลือกให้ตรงกับสภาพการใช้งาน
ตัวอย่างการใช้งาน
- เครื่องบรรจุภัณฑ์สุญญากาศ
- ระบบจับยึดชิ้นงาน
- เครื่องมือทดลองและวิเคราะห์
- ระบบดูดอากาศในโรงงานอุตสาหกรรม
4. ลูกสูบโยกไร้น้ำมัน (Rocking Piston Vacuum Pump)

ปั๊มประเภทนี้ใช้ลูกสูบเคลื่อนที่ภายในกระบอกสูบเพื่อดูดและอัดอากาศ โดยมีลักษณะการเคลื่อนที่แบบโยกตามกลไกของชุดขับเคลื่อน
จุดเด่น คือช่วยลดปัญหาน้ำมันปนเปื้อน เหมาะกับงานที่ต้องการระบบดูดอากาศสำหรับเครื่องมือหรือกระบวนการผลิตขนาดเล็กถึงขนาดกลาง ทั้งนี้ความสามารถในการดูดและระยะเวลาการทำงานขึ้นอยู่กับแต่ละรุ่น
ตัวอย่างการใช้งาน
- งานกรองสุญญากาศ
- เครื่องมือในห้องทดลอง
- ระบบดูดและจับยึดชิ้นงาน
- อุปกรณ์ที่ต้องการปั๊มแบบ Oil-Free
5. สโครล (Scroll Vacuum Pump)

สโครล (Scroll Vacuum Pump) เป็นปั๊มชนิดแห้งที่ใช้ชิ้นส่วนรูปก้นหอย 2 ชิ้นทำงานร่วมกัน โดยชิ้นหนึ่งอยู่กับที่ ส่วนอีกชิ้นเคลื่อนที่เป็นวงโคจรเพื่อดูดและอัดอากาศออกจากระบบ
จุดเด่น คือไม่ใช้น้ำมันภายในห้องปั๊ม มีเสียงและแรงสั่นสะเทือนต่ำในรุ่นที่ออกแบบมาสำหรับงานลักษณะนี้ เหมาะกับงานที่ต้องการความสะอาด เช่น ห้องปฏิบัติการ เครื่องมือวิเคราะห์ และงานที่ต้องการลดการปนเปื้อนจากน้ำมัน
อย่างไรก็ตาม ปั๊มประเภทนี้ยังมีชิ้นส่วนที่ต้องตรวจสอบและบำรุงรักษาตามระยะเวลา เช่น ซีลและชิ้นส่วนที่สึกหรอ
ตัวอย่างการใช้งาน
- เครื่องมือวิทยาศาสตร์
- งานวิจัยในห้องทดลอง
- เครื่องมือวิเคราะห์ก๊าซ
- ระบบที่ต้องการสุญญากาศแบบแห้ง
6. สกรู (Screw Vacuum Pump)

สกรู (Screw Vacuum Pump) เป็นปั๊มชนิดแห้งที่ใช้โรเตอร์รูปเกลียว 2 ตัวหมุนสวนทางกันโดยไม่สัมผัสกัน เพื่อดูดและลำเลียงอากาศจากทางเข้าไปยังทางออก ทำให้ความดันในระบบลดลง
จุดเด่น คือไม่ใช้น้ำมันภายในห้องสูบ ช่วยลดความเสี่ยงจากน้ำมันปนเปื้อน เหมาะกับงานอุตสาหกรรม เช่น โรงงานเคมี กระบวนการอบแห้ง งานเคลือบผิว และงานโลหะ ทั้งนี้การรองรับฝุ่นหรือไอระเหยต้องตรวจสอบตามข้อกำหนดของแต่ละรุ่น
ตัวอย่างการใช้งาน
- อุตสาหกรรมเคมี
- งานอบแห้งสุญญากาศ
- ระบบดูดก๊าซในโรงงาน
- กระบวนการผลิตที่ต้องการระบบแบบแห้ง
7. แบบกรงเล็บ (Claw Vacuum Pump)

แบบกรงเล็บ (Claw Vacuum Pump) เป็นปั๊มชนิดแห้งที่ใช้โรเตอร์รูปทรงคล้ายกรงเล็บ 2 ตัวหมุนสวนทางกันโดยไม่สัมผัสกัน เพื่อดูดและอัดอากาศก่อนระบายออกจากระบบ
จุดเด่น คือไม่ใช้น้ำมันภายในห้องสูบและโรเตอร์ไม่สัมผัสกันระหว่างทำงาน เหมาะสำหรับนำไปพิจารณาในงานอุตสาหกรรม เช่น งานผลิตยา งานเคลือบผิว และระบบสุญญากาศในโรงงาน โดยต้องตรวจสอบความเหมาะสมของรุ่นกับกระบวนการจริง
ตัวอย่างการใช้งาน
- ระบบจับยึดชิ้นงาน
- ระบบลำเลียงวัสดุด้วยแรงดูด
- เครื่องจักรในสายการผลิต
- ระบบสุญญากาศส่วนกลางในโรงงาน
ตารางเปรียบเทียบปั๊มสุญญากาศทั้ง 7 ประเภท
หากยังไม่แน่ใจว่าแต่ละประเภทต่างกันอย่างไร ตารางนี้สรุปจุดเด่นและตัวอย่างการใช้งาน เพื่อช่วยให้เปรียบเทียบได้ง่ายขึ้น
| ประเภท | จุดเด่น | ตัวอย่างการใช้งาน |
|---|---|---|
| Diaphragm | ไม่ใช้น้ำมันในห้องสูบ | ห้องทดลอง งานกรอง |
| Liquid Ring | ใช้ของเหลวสร้างวงแหวน รองรับก๊าซชื้นได้ตามเงื่อนไข | งานเคมี งานกลั่น |
| Rotary Vane | มีทั้งรุ่นใช้น้ำมันและไม่ใช้น้ำมัน | งานบรรจุภัณฑ์ |
| Rocking Piston | ใช้ลูกสูบโยก ไม่ใช้น้ำมันในห้องสูบ | งานกรองและเครื่องมือทดลอง |
| Scroll | มีรุ่นแบบแห้ง ช่วยลดความเสี่ยงจากน้ำมันปนเปื้อน | เครื่องมือวิทยาศาสตร์ |
| Screw | ใช้โรเตอร์เกลียวคู่ มีรุ่นแบบแห้ง | งานอบแห้งสุญญากาศ |
| Claw | ใช้โรเตอร์รูปกรงเล็บที่ไม่สัมผัสกัน | ระบบลำเลียงวัสดุ |
ตารางนี้เป็นเพียงแนวทางเปรียบเทียบเบื้องต้น ก่อนเลือกใช้งานจริงควรตรวจสอบระดับสุญญากาศ อัตราการดูด และคุณสมบัติของปั๊มแต่ละรุ่นเพิ่มเติม
ก่อนเลือกซื้อปั๊มสุญญากาศ ต้องดูอะไรบ้าง?
เมื่อรู้จักแต่ละประเภทแล้ว ขั้นตอนต่อมาคือการเลือกให้เหมาะกับงานจริง เพราะปั๊มที่มีขนาดใหญ่หรือสร้างสุญญากาศได้ลึกที่สุด ไม่ได้หมายความว่าจะเหมาะกับทุกระบบ
ก่อนตัดสินใจซื้อ ควรตรวจสอบปัจจัยสำคัญ 7 ข้อต่อไปนี้
1. ระดับสุญญากาศที่ต้องการ (Vacuum Level)
เริ่มจากดูว่าระบบต้องการความดันขณะทำงานเท่าไร และปั๊มสามารถสร้างสุญญากาศได้ถึงระดับไหน โดยพิจารณาค่า Ultimate Pressure และช่วงความดันที่ใช้งานได้จริง ซึ่งอาจระบุเป็น mbar, Pa, Torr หรือ inHg
ไม่ควรดูเฉพาะค่าความดันต่ำสุด เพราะต้องตรวจสอบด้วยว่าปั๊มมีอัตราการดูดเพียงพอที่ระดับความดันใช้งานหรือไม่
2. อัตราการดูดอากาศ (Pumping Speed)
อัตราการดูดบอกความสามารถในการดูดก๊าซของปั๊ม โดยมักระบุเป็น L/min, m³/h หรือ CFM ค่านี้มีผลต่อระยะเวลาที่ระบบใช้ลดความดัน และความสามารถในการรักษาระดับสุญญากาศระหว่างทำงาน
หากเอกสารระบุค่า SCFM หรือ ACFM ต้องตรวจสอบเงื่อนไขอ้างอิงด้วย เพราะ SCFM เป็นอัตราการไหลที่อ้างอิงสภาวะมาตรฐาน ส่วน ACFM เป็นอัตราการไหลตามสภาวะจริง จึงไม่ควรนำตัวเลขมาเปรียบเทียบกันโดยตรง
3. ลักษณะก๊าซและความเสี่ยงในการปนเปื้อน
หากระบบมีไอน้ำ สารเคมี หรือก๊าซที่อาจกัดกร่อนชิ้นส่วน ต้องตรวจสอบว่าวัสดุของปั๊มรองรับสารเหล่านั้นได้หรือไม่ รวมถึงความเสี่ยงจากของเหลวที่อาจเข้าสู่ห้องสูบ
ส่วนการเลือกแบบ Wet หรือ Dry ควรดูจากลักษณะงานจริง ไม่ใช่พิจารณาเพียงว่าระบบมีความชื้นหรือไม่ เพราะปั๊มแต่ละรุ่นรองรับสารและสภาพการทำงานต่างกัน
4. ระยะเวลาในการสร้างสุญญากาศ
งานบางประเภทต้องการลดความดันภายในเวลาที่กำหนด เช่น เครื่องบรรจุภัณฑ์ที่ทำงานเป็นรอบ หรือเครื่องจักรในสายการผลิต
จึงควรพิจารณาปริมาตรของระบบ ระดับความดันเป้าหมาย และอัตราการดูดร่วมกัน เพื่อให้ปั๊มสามารถทำงานได้ทันตามรอบการผลิต
5. อุณหภูมิขณะใช้งาน
อุณหภูมิของสภาพแวดล้อมและก๊าซที่ดูดมีผลต่อการทำงานของอุปกรณ์ หากติดตั้งในบริเวณที่มีอุณหภูมิสูง ควรตรวจสอบช่วงอุณหภูมิที่รองรับ รวมถึงพื้นที่ระบายความร้อนตามข้อกำหนดของผู้ผลิต
6. ต้นทุนและค่าใช้จ่ายในการดูแล
นอกจากราคาซื้อ ควรพิจารณาค่าไฟฟ้า ค่าอะไหล่ และระยะเวลาการบำรุงรักษาด้วย เช่น การเปลี่ยนน้ำมัน แผ่นไดอะแฟรม ซีล หรือชิ้นส่วนที่สึกหรอ
โดยเฉพาะระบบที่ต้องทำงานต่อเนื่อง ค่าใช้จ่ายในการดูแลระยะยาวอาจมีผลต่อการเลือกมากกว่าส่วนต่างของราคาเครื่อง
7. พื้นที่ติดตั้งและการเข้าถึงตัวเครื่อง
ควรตรวจสอบขนาดเครื่อง พื้นที่เดินท่อ จุดระบายความร้อน และบริเวณสำหรับซ่อมบำรุง ไม่ควรเลือกเพียงเพราะตัวเครื่องมีขนาดกะทัดรัด แต่ต้องดูด้วยว่าสามารถติดตั้งและดูแลรักษาได้สะดวกหรือไม่
สรุป ปั๊มสุญญากาศแบบไหนเหมาะกับงานของคุณ?
ทั้ง 7 ประเภทมีจุดเด่นและข้อจำกัดต่างกัน หากเป็นงานห้องทดลองหรือระบบขนาดเล็ก อาจเริ่มพิจารณา Diaphragm หรือ Rocking Piston ส่วนงานที่ต้องการระดับสุญญากาศลึกขึ้น อาจพิจารณา Rotary Vane หรือ Scroll ตามความสามารถของแต่ละรุ่น
สำหรับงานอุตสาหกรรมที่มีก๊าซชื้นหรือไอระเหย Liquid Ring อาจเป็นอีกทางเลือก ขณะที่ Screw และ Claw เหมาะสำหรับนำมาพิจารณาในระบบที่ต้องการปั๊มแบบแห้ง โดยต้องตรวจสอบคุณสมบัติของก๊าซและเงื่อนไขการใช้งานเพิ่มเติม
สิ่งสำคัญคือควรเลือกจากระดับสุญญากาศ อัตราการดูด ลักษณะก๊าซ และสภาพการทำงานจริง ไม่ใช่เลือกจากประเภทหรือกำลังมอเตอร์เพียงอย่างเดียว
หากยังไม่แน่ใจว่าควรใช้รุ่นไหน สามารถ ปรึกษาทีมงาน Vacuum and Blower เพื่อประเมินความต้องการและเลือกอุปกรณ์ให้เหมาะกับระบบได้







