แวคคั่มแอนด์โบลเวอร์

ผลงานและโครงการ

ปั๊มสุญญากาศมีกี่ประเภท? เลือกแบบไหนให้เหมาะกับการใช้งาน

รูปภาพหน้างาน

ปั๊มสุญญากาศเป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในหลายอุตสาหกรรม ไม่ว่าจะเป็นโรงงานผลิตอาหาร งานบรรจุภัณฑ์ ห้องทดลอง หรือเครื่องจักรที่ต้องใช้แรงดูด แต่รู้หรือไม่ว่าอุปกรณ์ชนิดนี้มีหลายประเภท และแต่ละแบบก็มีหลักการทำงานต่างกัน

บางรุ่นเหมาะกับงานที่ต้องการระดับสุญญากาศลึก บางรุ่นทำงานโดยไม่ใช้น้ำมันภายในห้องปั๊ม ขณะที่บางประเภทสามารถนำไปใช้กับระบบที่มีก๊าซชื้นหรือไอระเหยได้ การเลือกใช้งานจึงต้องดูมากกว่าแค่ขนาดหรือกำลังมอเตอร์

บทความนี้จะพาไปรู้จัก ปั๊มสุญญากาศ 7 ประเภท พร้อมอธิบายหลักการทำงาน จุดเด่น และตัวอย่างการใช้งาน เพื่อช่วยให้เลือกอุปกรณ์ได้เหมาะกับความต้องการมากขึ้น

ปั๊มสุญญากาศคืออะไร?

ปั๊มสุญญากาศ (Vacuum Pump) คืออุปกรณ์ที่ใช้ดูดอากาศหรือก๊าซออกจากพื้นที่ปิด ทำให้ความดันภายในต่ำกว่าความดันบรรยากาศ โดยไม่จำเป็นต้องดูดอากาศออกจนหมดก็สามารถนำสภาวะที่เกิดขึ้นไปใช้ประโยชน์ได้

ตัวอย่างที่พบได้ เช่น เครื่องซีลบรรจุภัณฑ์ ระบบจับยึดชิ้นงานด้วยแรงดูด เครื่องมือในห้องทดลอง รวมถึงกระบวนการผลิตที่ต้องควบคุมความดัน

อย่างไรก็ตาม งานแต่ละประเภทต้องการระดับสุญญากาศและอัตราการดูดต่างกัน จึงควรทำความเข้าใจลักษณะของปั๊มแต่ละแบบก่อนตัดสินใจเลือกซื้อ

ปั๊มสุญญากาศมีกี่ประเภท?

ปั๊มสุญญากาศมีหลายประเภท โดยกลุ่มที่พบในงานอุตสาหกรรมและมีอยู่ในหมวดสินค้าของ Vacuum and Blower แบ่งได้เป็น 7 ประเภท ดังนี้

1. ไดอะแฟรม (Diaphragm Vacuum Pump)

ปั๊มสุญญากาศไดอะแฟรม Diaphragm Vacuum Pump

Diaphragm เป็นปั๊มชนิดไม่ใช้น้ำมันภายในห้องสูบ ทำงานด้วยการขยับขึ้นลงของแผ่นไดอะแฟรม เพื่อเปลี่ยนปริมาตรภายในห้องปั๊ม ทำให้อากาศถูกดูดเข้าและระบายออกผ่านวาล์ว

จุดเด่น คือช่วยลดความเสี่ยงจากน้ำมันปนเปื้อนในกระบวนการทำงาน จึงเหมาะกับงานห้องทดลอง เครื่องมือวิเคราะห์ และระบบดูดอากาศขนาดเล็กถึงขนาดกลาง โดยต้องเลือกอัตราการดูดและระดับสุญญากาศให้เหมาะกับงาน

ตัวอย่างการใช้งาน

  • งานกรองสุญญากาศในห้องทดลอง
  • เครื่องมือวิเคราะห์และอุปกรณ์ห้องแล็บ
  • ระบบดูดอากาศขนาดเล็ก
  • งานที่ต้องการลดความเสี่ยงจากน้ำมันปนเปื้อน

2. ลิควิดริง (Liquid Ring Vacuum Pump)

Liquid Ring Vacuum Pump ปั๊มสุญญากาศแบบใช้น้ำ

ลิควิดริง (Liquid Ring Vacuum Pump) ใช้น้ำหรือของเหลวสร้างวงแหวนภายในตัวปั๊ม โดยอาศัยแรงเหวี่ยงจากการหมุนของใบพัด ทำให้เกิดช่องว่างสำหรับดูดและอัดอากาศออกจากระบบจนเกิดสภาวะสุญญากาศ

จุดเด่น คือสามารถรองรับก๊าซที่มีความชื้นหรือไอระเหยได้ในเงื่อนไขที่เหมาะสม และใช้กับงานต่อเนื่องได้ตามข้อกำหนดของรุ่น เช่น โรงงานเคมี อาหารและเครื่องดื่ม โรงงานกระดาษ และกระบวนการผลิตยา

ตัวอย่างการใช้งาน

  • อุตสาหกรรมเคมี
  • กระบวนการกลั่น
  • ระบบที่มีก๊าซชื้นหรือไอระเหย
  • กระบวนการผลิตที่ต้องใช้สุญญากาศต่อเนื่อง

3. โรตารี่เวน (Rotary Vane Vacuum Pump)

Rotary Vane Vacuum Pump แบบโรตารี่เวน

Rotary Vane เป็นปั๊มสุญญากาศที่ใช้โรเตอร์หมุนร่วมกับใบพัดเลื่อนภายในตัวเรือน เพื่อดูดและอัดอากาศออกจากระบบ

ปั๊มประเภทนี้มีทั้งแบบใช้น้ำมันและแบบไม่ใช้น้ำมันในห้องปั๊ม โดยแต่ละแบบมีความสามารถในการสร้างสุญญากาศและข้อกำหนดในการบำรุงรักษาที่แตกต่างกัน

สำหรับรุ่นที่ใช้น้ำมัน น้ำมันจะช่วยหล่อลื่น ระบายความร้อน และซีลช่องว่างภายในปั๊ม จึงต้องตรวจสอบและเปลี่ยนน้ำมันตามระยะเวลาที่ผู้ผลิตกำหนด

จุดเด่น คือมีตัวเลือกทั้งแบบใช้น้ำมันและไม่ใช้น้ำมัน เหมาะกับงานที่ต้องการระดับสุญญากาศแตกต่างกัน โดยต้องเลือกให้ตรงกับสภาพการใช้งาน

ตัวอย่างการใช้งาน

  • เครื่องบรรจุภัณฑ์สุญญากาศ
  • ระบบจับยึดชิ้นงาน
  • เครื่องมือทดลองและวิเคราะห์
  • ระบบดูดอากาศในโรงงานอุตสาหกรรม

4. ลูกสูบโยกไร้น้ำมัน (Rocking Piston Vacuum Pump)

Rocking Piston Vacuum Pump แบบลูกสูบโยก

ปั๊มประเภทนี้ใช้ลูกสูบเคลื่อนที่ภายในกระบอกสูบเพื่อดูดและอัดอากาศ โดยมีลักษณะการเคลื่อนที่แบบโยกตามกลไกของชุดขับเคลื่อน

จุดเด่น คือช่วยลดปัญหาน้ำมันปนเปื้อน เหมาะกับงานที่ต้องการระบบดูดอากาศสำหรับเครื่องมือหรือกระบวนการผลิตขนาดเล็กถึงขนาดกลาง ทั้งนี้ความสามารถในการดูดและระยะเวลาการทำงานขึ้นอยู่กับแต่ละรุ่น

ตัวอย่างการใช้งาน

  • งานกรองสุญญากาศ
  • เครื่องมือในห้องทดลอง
  • ระบบดูดและจับยึดชิ้นงาน
  • อุปกรณ์ที่ต้องการปั๊มแบบ Oil-Free

5. สโครล (Scroll Vacuum Pump)

Dry Scroll Vacuum Pump แบบสโครล

สโครล (Scroll Vacuum Pump) เป็นปั๊มชนิดแห้งที่ใช้ชิ้นส่วนรูปก้นหอย 2 ชิ้นทำงานร่วมกัน โดยชิ้นหนึ่งอยู่กับที่ ส่วนอีกชิ้นเคลื่อนที่เป็นวงโคจรเพื่อดูดและอัดอากาศออกจากระบบ

จุดเด่น คือไม่ใช้น้ำมันภายในห้องปั๊ม มีเสียงและแรงสั่นสะเทือนต่ำในรุ่นที่ออกแบบมาสำหรับงานลักษณะนี้ เหมาะกับงานที่ต้องการความสะอาด เช่น ห้องปฏิบัติการ เครื่องมือวิเคราะห์ และงานที่ต้องการลดการปนเปื้อนจากน้ำมัน

อย่างไรก็ตาม ปั๊มประเภทนี้ยังมีชิ้นส่วนที่ต้องตรวจสอบและบำรุงรักษาตามระยะเวลา เช่น ซีลและชิ้นส่วนที่สึกหรอ

ตัวอย่างการใช้งาน

  • เครื่องมือวิทยาศาสตร์
  • งานวิจัยในห้องทดลอง
  • เครื่องมือวิเคราะห์ก๊าซ
  • ระบบที่ต้องการสุญญากาศแบบแห้ง

6. สกรู (Screw Vacuum Pump)

ELMO S Series Screw Vacuum Pump

สกรู (Screw Vacuum Pump) เป็นปั๊มชนิดแห้งที่ใช้โรเตอร์รูปเกลียว 2 ตัวหมุนสวนทางกันโดยไม่สัมผัสกัน เพื่อดูดและลำเลียงอากาศจากทางเข้าไปยังทางออก ทำให้ความดันในระบบลดลง

จุดเด่น คือไม่ใช้น้ำมันภายในห้องสูบ ช่วยลดความเสี่ยงจากน้ำมันปนเปื้อน เหมาะกับงานอุตสาหกรรม เช่น โรงงานเคมี กระบวนการอบแห้ง งานเคลือบผิว และงานโลหะ ทั้งนี้การรองรับฝุ่นหรือไอระเหยต้องตรวจสอบตามข้อกำหนดของแต่ละรุ่น

ตัวอย่างการใช้งาน

  • อุตสาหกรรมเคมี
  • งานอบแห้งสุญญากาศ
  • ระบบดูดก๊าซในโรงงาน
  • กระบวนการผลิตที่ต้องการระบบแบบแห้ง

7. แบบกรงเล็บ (Claw Vacuum Pump)

ELMO C Series Claw Vacuum Pump แบบกรงเล็บ

แบบกรงเล็บ (Claw Vacuum Pump) เป็นปั๊มชนิดแห้งที่ใช้โรเตอร์รูปทรงคล้ายกรงเล็บ 2 ตัวหมุนสวนทางกันโดยไม่สัมผัสกัน เพื่อดูดและอัดอากาศก่อนระบายออกจากระบบ

จุดเด่น คือไม่ใช้น้ำมันภายในห้องสูบและโรเตอร์ไม่สัมผัสกันระหว่างทำงาน เหมาะสำหรับนำไปพิจารณาในงานอุตสาหกรรม เช่น งานผลิตยา งานเคลือบผิว และระบบสุญญากาศในโรงงาน โดยต้องตรวจสอบความเหมาะสมของรุ่นกับกระบวนการจริง

ตัวอย่างการใช้งาน

  • ระบบจับยึดชิ้นงาน
  • ระบบลำเลียงวัสดุด้วยแรงดูด
  • เครื่องจักรในสายการผลิต
  • ระบบสุญญากาศส่วนกลางในโรงงาน

ตารางเปรียบเทียบปั๊มสุญญากาศทั้ง 7 ประเภท

หากยังไม่แน่ใจว่าแต่ละประเภทต่างกันอย่างไร ตารางนี้สรุปจุดเด่นและตัวอย่างการใช้งาน เพื่อช่วยให้เปรียบเทียบได้ง่ายขึ้น

ประเภท จุดเด่น ตัวอย่างการใช้งาน
Diaphragm ไม่ใช้น้ำมันในห้องสูบ ห้องทดลอง งานกรอง
Liquid Ring ใช้ของเหลวสร้างวงแหวน รองรับก๊าซชื้นได้ตามเงื่อนไข งานเคมี งานกลั่น
Rotary Vane มีทั้งรุ่นใช้น้ำมันและไม่ใช้น้ำมัน งานบรรจุภัณฑ์
Rocking Piston ใช้ลูกสูบโยก ไม่ใช้น้ำมันในห้องสูบ งานกรองและเครื่องมือทดลอง
Scroll มีรุ่นแบบแห้ง ช่วยลดความเสี่ยงจากน้ำมันปนเปื้อน เครื่องมือวิทยาศาสตร์
Screw ใช้โรเตอร์เกลียวคู่ มีรุ่นแบบแห้ง งานอบแห้งสุญญากาศ
Claw ใช้โรเตอร์รูปกรงเล็บที่ไม่สัมผัสกัน ระบบลำเลียงวัสดุ

ตารางนี้เป็นเพียงแนวทางเปรียบเทียบเบื้องต้น ก่อนเลือกใช้งานจริงควรตรวจสอบระดับสุญญากาศ อัตราการดูด และคุณสมบัติของปั๊มแต่ละรุ่นเพิ่มเติม

ก่อนเลือกซื้อปั๊มสุญญากาศ ต้องดูอะไรบ้าง?

เมื่อรู้จักแต่ละประเภทแล้ว ขั้นตอนต่อมาคือการเลือกให้เหมาะกับงานจริง เพราะปั๊มที่มีขนาดใหญ่หรือสร้างสุญญากาศได้ลึกที่สุด ไม่ได้หมายความว่าจะเหมาะกับทุกระบบ

ก่อนตัดสินใจซื้อ ควรตรวจสอบปัจจัยสำคัญ 7 ข้อต่อไปนี้

1. ระดับสุญญากาศที่ต้องการ (Vacuum Level)

เริ่มจากดูว่าระบบต้องการความดันขณะทำงานเท่าไร และปั๊มสามารถสร้างสุญญากาศได้ถึงระดับไหน โดยพิจารณาค่า Ultimate Pressure และช่วงความดันที่ใช้งานได้จริง ซึ่งอาจระบุเป็น mbar, Pa, Torr หรือ inHg

ไม่ควรดูเฉพาะค่าความดันต่ำสุด เพราะต้องตรวจสอบด้วยว่าปั๊มมีอัตราการดูดเพียงพอที่ระดับความดันใช้งานหรือไม่

2. อัตราการดูดอากาศ (Pumping Speed)

อัตราการดูดบอกความสามารถในการดูดก๊าซของปั๊ม โดยมักระบุเป็น L/min, m³/h หรือ CFM ค่านี้มีผลต่อระยะเวลาที่ระบบใช้ลดความดัน และความสามารถในการรักษาระดับสุญญากาศระหว่างทำงาน

หากเอกสารระบุค่า SCFM หรือ ACFM ต้องตรวจสอบเงื่อนไขอ้างอิงด้วย เพราะ SCFM เป็นอัตราการไหลที่อ้างอิงสภาวะมาตรฐาน ส่วน ACFM เป็นอัตราการไหลตามสภาวะจริง จึงไม่ควรนำตัวเลขมาเปรียบเทียบกันโดยตรง

3. ลักษณะก๊าซและความเสี่ยงในการปนเปื้อน

หากระบบมีไอน้ำ สารเคมี หรือก๊าซที่อาจกัดกร่อนชิ้นส่วน ต้องตรวจสอบว่าวัสดุของปั๊มรองรับสารเหล่านั้นได้หรือไม่ รวมถึงความเสี่ยงจากของเหลวที่อาจเข้าสู่ห้องสูบ

ส่วนการเลือกแบบ Wet หรือ Dry ควรดูจากลักษณะงานจริง ไม่ใช่พิจารณาเพียงว่าระบบมีความชื้นหรือไม่ เพราะปั๊มแต่ละรุ่นรองรับสารและสภาพการทำงานต่างกัน

4. ระยะเวลาในการสร้างสุญญากาศ

งานบางประเภทต้องการลดความดันภายในเวลาที่กำหนด เช่น เครื่องบรรจุภัณฑ์ที่ทำงานเป็นรอบ หรือเครื่องจักรในสายการผลิต

จึงควรพิจารณาปริมาตรของระบบ ระดับความดันเป้าหมาย และอัตราการดูดร่วมกัน เพื่อให้ปั๊มสามารถทำงานได้ทันตามรอบการผลิต

5. อุณหภูมิขณะใช้งาน

อุณหภูมิของสภาพแวดล้อมและก๊าซที่ดูดมีผลต่อการทำงานของอุปกรณ์ หากติดตั้งในบริเวณที่มีอุณหภูมิสูง ควรตรวจสอบช่วงอุณหภูมิที่รองรับ รวมถึงพื้นที่ระบายความร้อนตามข้อกำหนดของผู้ผลิต

6. ต้นทุนและค่าใช้จ่ายในการดูแล

นอกจากราคาซื้อ ควรพิจารณาค่าไฟฟ้า ค่าอะไหล่ และระยะเวลาการบำรุงรักษาด้วย เช่น การเปลี่ยนน้ำมัน แผ่นไดอะแฟรม ซีล หรือชิ้นส่วนที่สึกหรอ

โดยเฉพาะระบบที่ต้องทำงานต่อเนื่อง ค่าใช้จ่ายในการดูแลระยะยาวอาจมีผลต่อการเลือกมากกว่าส่วนต่างของราคาเครื่อง

7. พื้นที่ติดตั้งและการเข้าถึงตัวเครื่อง

ควรตรวจสอบขนาดเครื่อง พื้นที่เดินท่อ จุดระบายความร้อน และบริเวณสำหรับซ่อมบำรุง ไม่ควรเลือกเพียงเพราะตัวเครื่องมีขนาดกะทัดรัด แต่ต้องดูด้วยว่าสามารถติดตั้งและดูแลรักษาได้สะดวกหรือไม่

สรุป ปั๊มสุญญากาศแบบไหนเหมาะกับงานของคุณ?

ทั้ง 7 ประเภทมีจุดเด่นและข้อจำกัดต่างกัน หากเป็นงานห้องทดลองหรือระบบขนาดเล็ก อาจเริ่มพิจารณา Diaphragm หรือ Rocking Piston ส่วนงานที่ต้องการระดับสุญญากาศลึกขึ้น อาจพิจารณา Rotary Vane หรือ Scroll ตามความสามารถของแต่ละรุ่น

สำหรับงานอุตสาหกรรมที่มีก๊าซชื้นหรือไอระเหย Liquid Ring อาจเป็นอีกทางเลือก ขณะที่ Screw และ Claw เหมาะสำหรับนำมาพิจารณาในระบบที่ต้องการปั๊มแบบแห้ง โดยต้องตรวจสอบคุณสมบัติของก๊าซและเงื่อนไขการใช้งานเพิ่มเติม

สิ่งสำคัญคือควรเลือกจากระดับสุญญากาศ อัตราการดูด ลักษณะก๊าซ และสภาพการทำงานจริง ไม่ใช่เลือกจากประเภทหรือกำลังมอเตอร์เพียงอย่างเดียว

หากยังไม่แน่ใจว่าควรใช้รุ่นไหน สามารถ ปรึกษาทีมงาน Vacuum and Blower เพื่อประเมินความต้องการและเลือกอุปกรณ์ให้เหมาะกับระบบได้